Tijd: 21 juni
Andere namen: Zomersolstitium, zomerzonnewende
Als langste dag werd in de Juliaanse kalender 24 juni gerekend. Deze kalender was in ons land tot 1700 in gebruik en in Engeland tot 1754. Het was dan ook op 24 juni dat de kerk het Sint-Jansfeest plaatste om het heidense Midzomerfeest te kerstenen. Na het invoeren van de Gregoriaanse kalender verschoof het zomersolstitium naar 21 juni, maar gewoontegetrouw bleef men tot in de twintigste eeuw Midzomer op 24 juni vieren.
Het Midzomerfeest is een vreugdevol feest, in afwachting van de oogst die op de akkers staat te rijpen. Het is tegelijk een bezinning op het feit dat de dagen niet verder lengen en de omslag naar de winterperiode hier al wordt ingezet. Het lengen der dagen stopt en toch moeten de gewassen op de akkers nog een tijd rijpen. In de Midzomernacht werden op veel plaatsen magische handelingen verricht om de vruchtbaarheid van de gewassen te bevorderen. In de buurt van Saalfeld dansten meisjes in de Midzomernacht om de vlasakkers heen en rolden zich daarna naakt over de akker. Op andere plaatsen waren het paren die innig omstrengeld over de akkers rolden.
De Midzomernacht werd alom gezien als een magische nacht. Shakespeares Midsummer Night's dream, waarin Oberon, de elfenkoning, en Titania, de elfenkoningin, hun grote feest houden, sloot aan bij een rijke volkstraditie. Heksen werden in deze nacht, net als in de Meinacht, geacht naar de Blocksberg en vele andere verzamelplaatsen te vliegen om er hun sabbat te houden. De Wilde Jacht werd in de Midzomernacht nogal eens waargenomen.
Bij de Romeinen was het zomersolstitium, 24 juni, gewijd aan Fors Fortuna, een Godin die later met de Griekse Tyche werd gelijkgesteld, maar die al vóór de opkomst van het Romeinse rijk in Italië werd aanbeden. Fortuna bepaalt het lot van ieder mens en voor- en tegenspoed zijn in haar handen. Daarom is die belangrijke dag waarop de zon stilstaat en zich omkeert aan haar gewijd. Ze werd afgebeeld met een hoorn des overvloeds in de ene hand en een roer in de andere. Er werd van haar gezegd dat ze niet kon zien en schijnbaar willekeurig de één een fortuin schonk en de ander ruïneerde. Toch is ze méér dan blind toeval. Ze is de oerdrift die het leven in stand houdt en alles wat leeft prikkelt om nieuw leven voort te brengen. Als afsluiting van hun bruiloftsfeest gingen Romeinse vrouwen naar een van haar twee tempels in de stad, legden daar hun kleren af en toonden zich naakt aan het beeld van de Godin, die hun maagdelijkheid nam en ze vruchtbaarheid schonk. Tijdens het zomersolstitium werden de tempels van Fors Fortuna met bloemen versierd. Ovidius beschrijft in zijn Fasti dat ook de boten die over de Tiber mensen naar haar tempels brachten, versierd werden met slingers bloemen. Op het feest werd rijkelijk wijn gedronken, maar, zei Ovidius vergoeilijkend, dat hoorde erbij en het was geen schande dronken daarvan terug te komen.
De kerk heeft enerzijds geprobeerd het Midzomerfeest te kerstenen in de Sint-Jansviering. Anderzijds werd door de eeuwen heen voortdurend gewaarschuwd tegen de gevaren van heksen en demonen die in deze magische nacht maar al te gemakkelijk hun slag slaan. De Sint-Jansnacht en de daarop volgende ochtend werd algemeen gezien als een magische tijd, waarin het onmogelijke mogelijk werd. De zon, zei men, maakt bij het opgaan drie sprongen. In de Sint-Jansnacht begonnen gezonken klokken te luiden, verdronken dorpen en kloosters kwamen boven water en verborgen schatten werden zichtbaar. Op de Pechhorn in Tirol was elke Sint-Jansdag een zilveren kan vol goudstukken te vinden. Zo waren er overal wonderlijke verschijningen en gebeurtenissen in de Sint-Jansnacht. In deze nacht, zei men, is het contact met de andere wereld gemakkelijker te leggen dan anders. Witte wieven, overleden familieleden en spookverschijningen tonen zich aan argeloze voorbijgangers en vragen soms hulp, die meestal rijk beloond wordt. Dwergen vieren in de Sint-Jansnacht bruiloft. In volksverhalen werd van veel bovennatuurlijke wezens gezegd dat ze alleen in de Sint-Jansnacht gezien werden. Ook de dieren werden geacht deel te hebben aan de wonderen van de Sint-Jansnacht. Paarden kunnen dan spreken, daar was men in heel Europa van overtuigd.
De viering van het Sint-Jansfeest heeft weinig of niets met de heilige te maken en alles met het van oorsprong heidense Midzomerfeest. Alle gebruiken rond het Sint-Jansfeest zijn gekerstende heidense gebruiken die we verderop in dit hoofdstuk uitgebreider zullen bespreken. Toen de heidense Midzomervuren, die geacht werden vruchtbaarheid te brengen, niet verboden konden worden zonder een volksoproer te veroorzaken, werden ze gekerstend tot Sint-Jansvuren. Johannes de Doper, zei men, was het Licht van de Wereld geweest en daarom was het passend om voor hem een vuur te branden. De vuren werden door priesters aangestoken en met wijwater besprenkeld. Er werd ook over het vuur gesprongen, vooral door liefdesparen en er werd omheen gedanst. De as van het vuur werd bewaard, want die hielp uitstekend tegen allerlei ziekten, tegen brand en blikseminslag. De kruiden, die om hun magische kracht vanouds in het midzomervuur werden geworpen, werden gekerstend tot Sint-Janskruid en in het Sint-Jansvuur verbrand. Van bijvoet werden Sint Jansgordels gevlochten, die door vrouwen tijdens het feest om hun middel werden gedragen. Ook werden er kransen en boeketten van de Sint-Janskruiden gemaakt.
In de Lente- en Meifeesten werd de afwisseling van zomer en winter in heel Europa vaak uitgebeeld als een strijd, waarbij Koning Winter door Koning Zomer werd verslagen. Een belangrijk thema voor een boerenbevolking die van de zomer afhankelijk was voor een goede oogst. Alleen is Midzomer natuurlijk ook de dag dat de zon weer op zijn retour gaat en in volksfeesten werd dat soms uitgebeeld door de Eikkoning met de Hulstkoning te laten vechten. De Eikkoning is niet zozeer de zomer als wel de groeikracht in de natuur die vanaf Midwinter steeds sterker wordt. De Hulstkoning is de afbrekende kracht die ervoor zorgt dat de overvloed van de zomer elk jaar weer wordt afgebroken zodat de natuur weer haar winterrust in kan gaan. Met Midzomer is het de Hulstkoning die de strijd wint. De oogst zal nog verder rijpen, maar de groeikracht is verdwenen en zal pas met Midwinter terugkeren.
Midzomer werd, net als Samhain, vanouds gezien als een goede tijd om te divineren, om antwoord te krijgen op brandende levensvragen.
Midzomer is ook een tijd om dingen net het zetje te geven dat ze nodig hebben om weer in beweging te komen. Het gaat daarbij eerder om zaken die afgerond worden dan om nieuwe dingen die in ontwikkeling zijn. Midzomer is geen tijd van groei, maar een tijd van rijping. Bedenk wat belangrijk voor je is, maar nog niet tot resultaten heeft geleid. Je hebt misschien verschillende plannen ontworpen en half uitgewerkt. Vraag je af wat het resultaat is dat je wilt bereiken en geef dit vorm in een voorwerp en een handeling. Stel dat je graag jezelf muzikaal wilt uiten en al hebt geprobeerd te zingen, piano te spelen en te trommelen, zonder dat je zelf vindt dat een van die pogingen tot een goed resultaat heeft geleid. Stel dat je trommelen het leukste vindt en je besluit je hierop toe te leggen. Je kunt dan tijdens je Midzomerviering een vuur maken, al is het maar een kaars of waxinelichtje. Dit zet je midden in de Cirkel. Je neemt je trommel of iets dat de trommel vertegenwoordigt, spreekt een wens uit die uitdrukt dat je wilt leren het trommelen te beheersen en springt dan over het vuur.
Om de wens extra kracht te geven kun je hem laten rijmen, zodat het een spreuk wordt. Het hoeft geen poëzie te worden, maar hou het simpel. Hoe eenvoudiger, hoe beter. Zeg bijvoorbeeld: "Rom bom bom, ik speel de trom." Daarbij visualiseer je dat je de trommel bespeelt en met dat beeld voor ogen en je trommel of trommelstok in de hand spring je over het vuur. De transformerende kracht van het Midzomervuur zal je dan helpen je die techniek eigen te maken.
Belangrijk is dat je het resultaat dat je wilt bereiken duidelijk visualiseert en dat je een handeling verricht om dit op gang te zetten. Het gaat daarbij, zoals gezegd, niet om geheel nieuwe dingen. Als je met Midzomer je pas afvraagt of het misschien leuk zou zijn te leren trommelen, is dit ritueel niet het meest geschikte moment om je wens kracht bij te zetten. Door de afnemende kracht van de zon zal je nieuwe initiatief snel doodbloeden. Alleen wat al volgroeid is kan door de Midzomerkracht voltooid worden.
We wensen je een voorspoedige Midzomerviering, die tot het gewenste resultaat zal leiden.
