De maanfeesten

Door Wicca's worden traditioneel de volle manen gevierd. Dit kan worden gedaan aan de hand van de maankalender die is beschreven door Ko in het boek Het Vieren van de Maanfeesten. Elk van de 13 manen in deze kalender heeft een eigen naam en een aantal specifieke kenmerken. Deze kenmerken zijn o.a. ontleend aan het jaargetijde waarin de betreffende maan valt en aan eeuwenoude volksgebruiken rond de boom die met de betreffende maan verbonden wordt.

No Naam van maan Boom Kenmerk Volle maan
1 Maan vd Langste Nacht berk reiniging/nieuw begin 5 januari 2015
2 IJsmaan lijsterbes diepgang 4 februari 2015
3 Sneeuwmaan es kiemkracht 5 maart 2015
4 Maan van de Dood els bescherming 15 april 2014
5 Maan van het Ontwaken wilg wedergeboorte 14 mei 2014
6 Grasmaan meidoorn groei 13 juni 2014
7 Plantmaan eik bescherming 12 juli 2014
8 Maan van de Roos hulst offer 10 augustus 2014
9 Maan van het Weerlicht hazelaar wijsheid 9 september 2014
10 Oogstmaan wilde appel onsterfelijkheid 8 oktober 2014
11 Jachtmaan wijnrank transformatie 6 november 2014
12 Bloedmaan vlier overleven 6 december 2014
13 Boommaan taxus loslaten 14 december 2016

De maancyclus begint na Midwinter. De Maan van de Langste Nacht is de volle maan die valt tussen 21 december en 19 januari. Afhankelijk hiervan zijn er 12 of 13 manen in een cyclus. Op 12 december 2008 was de laatste Boommaan. De volgende Boommaan zal op 10 december 2011 zijn.

Door de naam van de maan aan te klikken, kun je over elke maan meer informatie opvragen. Hierin worden ook aanwijzingen gegeven hoe je deze maan op rituele wijze kunt vieren.

Voor een uitgebreidere omschrijving van elke maan, de achtergrond, geschiedenis, folklore en manieren om dit maanfeest te vieren, verwijzen we naar Het Vieren van de Maanfeesten. Dit boek is alleen via onze site op cr-rom in pdf te bestellen.

Maankalenders in de Oudheid
Een maancyclus wordt ook wel een lunatie genoemd. Een lunatie duurt 29,5 dagen. Twaalf lunaties bestrijken 354 dagen en dertien lunaties zijn 383,5 dagen. Door volgens een bepaald schema soms 12 en soms 13 lunaties te bundelen kan een maankalender aan het zonnejaar gekoppeld worden. In de Oudheid waren dergelijke maankalenders, ook wel genaamd luni-solaire kalenders, vrij algemeen in gebruik. Daarbij had elk van de 13 manen een eigen naam en een eigen karakter. Per stad of dorp kon dit iets verschillen van andere kalenders. In de loop der tijden is deze kennis grotendeels verloren gegaan. Wicca's en andere Moderne Heidenen vieren de volle manen, maar maken als regel geen onder-scheid tussen de 13 verschillende manen

Essentie van de Keltische Maankalender
Onze voorouders, waaronder de Kelten en de Germanen, zagen de natuur als heilig. Bomen en struiken, meren en heuvels werden gezien als gevuld met een goddelijke kracht. Bomen werden geassocieerd met een bepaald jaargetijde en met een bepaald aspect van een Godin of God. De berk symboliseerde, bijvoorbeeld, de opleving in de natuur na de langste nacht. Berkentakken werden tot in deze eeuw gebruikt om mensen en dieren na Midwinter te reinigen en weer te activeren. Andere bomen werden geassocieerd met andere jaargetijden. Daaruit ontstond het idee elk van de manen in de kalender te koppelen aan een boom. Hierdoor krijgt elke maan een eigen betekenis en karakter, aansluitend bij oude gebruiken, die vaak tot in de twintigste eeuw in ere zijn gehouden.

De Vegetatiegod en Moeder Aarde
In de Oudheid werd de Godin voorgesteld als Moeder Aarde die door de God werd bevrucht, waarna de vegetatie opbloeide. De Godin werd daarbij afgebeeld met bloemen, vruchten, graan en andere eetbare gewassen.De God werd voorgesteld als haar geliefde en tegelijk als hun kind dat uit hun eenwording voortkwam. Het oogsten van de gewassen werd gezien als het offeren van de God, terwijl hieruit het zaad werd gewonnen waaruit het volgend jaar de nieuwe vegetatie zou ontspruiten. In ons boek Encyclopedie van Westerese Goden en Godinnen hebben we dit uitgebreid beschreven. Na de kerstening van het Romeinse Rijk werd de symboliek van de vruchtbaarheid brengende God en Godin opgenomen in christelijke afbeeldingen. De Maagd Maria werd afgebeeld met de vruchten en graanhalmen die vroeger de Godin toebehoorden. De Vegetatiegod werd afgebeeld als een man met takken en bladeren die uit zijn mondhoeken of elders uit zijn lichaam groeiden. In Engeland wordt dit een Green Man genoemd.

Het vieren van de Maanfeesten
Een cyclus zoals de maan die elke 29½ dag doorloopt, is een gegeven dat we voortdurend tegenkomen. Alles wat we bedenken, doen of maken heeft een begin, een groei, een voltooiing en een afbraak. De maan kun je daarom zien als afspiegeling van een bepaalde cyclus in je leven. Door bepaalde dingen te doen kun je deze cyclus bekrachtigen of beïnvloeden. Misschien wil je bepaalde dingen veranderen, versnellen of vertragen, maar misschien wil je ook alleen een bepaald gevoel uitdrukken, bijvoorbeeld dankbaarheid aan Moeder Aarde dat ze je voedsel en onderdak verschaft.

Er zijn talloze manieren om een maanfeest vorm te geven: Op je eentje, in kleine groepjes of in festivals waar tientallen, soms zelfs honderden, aanwezigen zijn. Het is belangrijk een eigen ruimte te scheppen, bijvoorbeeld door takken in een kring te leggen of door een ronde open plek in een bos te gebruiken.

Je kunt de elementkrachten gebruiken om je ritueel meer kracht te geven. Zo kun je bijvoorbeeld een veer in het oosten leggen om het element lucht te vertegenwoordigen. Je kunt een kaars of staf in het zuiden zetten voor vuur, een kom water in het westen voor water en een steen in het noorden voor het element aarde.

Je kunt het specifieke karakter van de maan die je viert benadrukken, door een symbool van deze maan neer te zetten of op te hangen. Je kunt een takje nemen van de boom die bij deze maan past of iets dat met de naam of het kenmerk van de maan verband houdt.

Hierbij aansluitend kun je een eenvoudig ritueel voor de betreffende maan maken. Dat kunnen een paar regels tekst en een simpele handeling of meditatie zijn.

In veel culturen worden rituelen afgesloten met het drinken van wijn en het eten van brood of koekjes. In wezen drukken beide de eenwording van de Vegetatieod en de Godin uit. De eenwording van de God als Graangod met Moeder Aarde geeft ons het brood en de eenwording van de God als Wijngod met Moeder Aarde geeft ons de wijn. In De Keltische maankalender in het zonnejaar zijn voor elke maan recepten gegeven voor brood of koekjes en wijn voor dat betreffende feest.

Het branden van wierook maakte in de Oudheid deel uit van de meeste rituelen. Wierook helpt je in een meditatieve stemming te komen. In Het Vieren van de Maanfeesten is voor elke maan een recept gegeven om wierook voor dat betreffende maanfeest te maken. Via het bestelformulier wierook is een Maangodinwierook te koop die voor alle maanfeesten te gebruiken is.

De Godin als Vrouwe van de Maan

Vanaf de late Oudheid is de Godin vaak verbonden met de Maan. De Romeinse Diana werd, net als de Griekse Artemis, vanaf het begin van onze jaartelling met de maan verbonden. Daarbij werd de donkere kant van de Maan ook op de Godin geprojecteerd. De Grieken kenden het verhaal dat Artemis tijdens het baden bespied werd door de jager Aktaon. Omdat de Godin niet wilde dat hij haar naakt gezien zou hebben veranderde ze hem in een hert, zodat zijn eigen jachthonden hem verscheurden. De Romeinen vertelden dit verhaal na over Diana. In de Middeleeuwen en Renaissance bleef Diana verbonden met de Maan en ook met hekserij. In 1613 beelden de zilversmid Paulus van Vianen Diana uit tijdens het baden, terwijl Aktaon toekijkt.

De donkere kant van de Godin werd door de Grieken ook geprojecteerd op de sfinx, half vrouw, half leeuw, die voorbijgangers een raadsel opgaf en deze persoon verscheurde als die het raadsel niet kon oplossen. In de beeldende kunst werden sfinxen vrijwel altijd voorgesteld als vreedzame dragers op de hoeken van een groot voorwerp, zoals een sarcofaag of een tafel. In de afbeelding links zijn drie sfinxen afgebeeld als dragers van een waterbekken dat in Pompeii werd gebruikt tot de uitbarsting van de Vesuvius. Door de Archeologisch Museum in Napels is dit waterbekken uitgeleend aan Museum Valkhof in Nijmegen voor de expositie "Luxe en Decadentie".

In Sittard bestaat de traditie van het krombroodrapen. Daarbij worden elk jaar duizenden sikkelvormige broodjes door de bakkers in de stad gestrooid tijdens zondag halfvasten. Als christelijke verklaring wordt verwezen naar de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van broden door Jezus. De halve maanvorm zou verwijzen naar halfvasten. De inwoners van de stad proberen zoveel mogelijk broodjes te verzamelen omdat ze verondersteld worden geluk, voorspoed en vruchtbaarheid te brengen. Het gebruik wordt in 1572 voor het eerst in geschriften genoemd, maar kan veel ouder zijn. Het is mogelijk dat de broodjes oorspronkelijk een verwijzing vormden naar de gaven van de Maangodin. Door de kerk is de verering van de Maangodin overgedragen op de Heilige Maagd, die vaak, zoals op de afbeelding hierboven, werd afgebeeld als staand op de Maan. Daarmee is Maria enerzijds de Vrouwe van de Maan geworden en heeft ze anderzijds de oudere Maangodin letterlijk onder de voet gelopen. Iedereen kon daar het zijne van denken, net als bij het krombroodrapen. Wie er een christelijk feest in zag, had daar alle reden toe. Wie het als een heidens overblijfsel zag, had ook gelijk.